Hộ kinh doanh sau khi bỏ thuế khoán: kê khai thuế, hóa đơn điện tử và BHXH bắt buộc

Hàng triệu hộ kinh doanh tại Việt Nam, phần lớn trước đây nộp thuế theo phương pháp khoán – cơ quan thuế ấn định mức thuế cố định theo doanh thu ước tính. Từ năm 2026, phương pháp này chính thức bị bãi bỏ: hộ và cá nhân kinh doanh chuyển sang tự khai, tự tính, tự nộp thuế dựa trên doanh thu thực tế. Ngành thuế đã triển khai "cao điểm 60 ngày" hỗ trợ chuyển đổi, cùng nhiều ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ cung cấp công cụ kê khai miễn phí.

Vì sao bỏ thuế khoán?

Thuế khoán dựa trên ước tính nên thiếu công bằng: có hộ nộp cao hơn thực tế, có hộ nộp thấp hơn rất nhiều. Khi thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử và dữ liệu ngân hàng đã phổ biến, việc tính thuế theo doanh thu thật minh bạch hơn và giúp hộ kinh doanh dễ tiếp cận vốn vay, mở rộng quy mô.

Ngưỡng doanh thu: dưới ngưỡng vẫn phải kê khai

Khi thông qua các luật thuế sửa đổi cuối năm 2025, Chính phủ, từ 1/1/2026 ngưỡng doanh thu chịu thuế của hộ kinh doanh tiếp tục được điều chỉnh lên trên 1 tỷ đồng/năm trở xuống theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Nghị định 141/2026/NĐ-CP. Hộ kinh doanh nên đối chiếu thông báo của cơ quan thuế quản lý trực tiếp để xác định đúng ngưỡng áp dụng cho mình.

Điểm quan trọng: dưới ngưỡng không có nghĩa là không cần làm gì. Hộ kinh doanh vẫn phải kê khai, thông báo doanh thu thực tế với cơ quan thuế (chậm nhất ngày 31/1 năm sau với doanh thu năm trước, theo hướng dẫn hiện hành).

5 việc chủ hộ kinh doanh cần làm

1. Rà soát thông tin đăng ký

Kiểm tra mã số thuế, ngành nghề, địa chỉ kinh doanh (lưu ý địa chỉ mới sau khi sắp xếp đơn vị hành chính), số tài khoản ngân hàng dùng cho kinh doanh. Thông tin thống nhất giúp cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu chính xác.

2. Ghi chép doanh thu, chi phí

Hộ kinh doanh cần sổ sách ghi chép doanh thu (và chi phí, nếu tính thuế theo thu nhập). Cách đơn giản nhất là dùng phần mềm bán hàng có kết nối hóa đơn điện tử – nhiều giải pháp hiện miễn phí cho hộ nhỏ.

3. Sử dụng hóa đơn điện tử

Hộ kinh doanh kê khai phải lập hóa đơn điện tử khi bán hàng; hộ bán lẻ trực tiếp cho người tiêu dùng có doanh thu lớn thường phải dùng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền. Bán hàng qua sàn thương mại điện tử cũng không thay thế nghĩa vụ xuất hóa đơn của người bán.

4. Tách tài khoản kinh doanh và cá nhân

Dòng tiền kinh doanh lẫn với chi tiêu gia đình là nguyên nhân phổ biến dẫn đến chênh lệch số liệu khi cơ quan thuế đối chiếu sao kê. Nên mở một tài khoản riêng cho kinh doanh và hướng khách thanh toán vào tài khoản này.

5. Kê khai, nộp thuế điện tử đúng hạn

Có thể kê khai qua ứng dụng eTax Mobile, cổng thuế điện tử hoặc phần mềm của ngân hàng/đơn vị cung cấp. Chậm nộp hồ sơ, chậm nộp thuế sẽ bị phạt và tính tiền chậm nộp theo ngày.

BHXH bắt buộc với chủ hộ kinh doanh

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 lần đầu đưa chủ hộ kinh doanh có đăng ký vào diện tham gia BHXH bắt buộc theo lộ trình:

• Từ 1/7/2025: chủ hộ kinh doanh có đăng ký, nộp thuế theo phương pháp kê khai.
• Từ 1/1/2026: theo hướng dẫn mới, chủ hộ thuộc diện bắt buộc khi hộ có đăng ký, doanh thu năm trên 1 tỷ đồng và thuộc diện nộp thuế GTGT, TNCN.
• Từ 1/7/2029: mở rộng cho các chủ hộ kinh doanh có đăng ký còn lại.

Chủ hộ chưa thuộc diện bắt buộc có thể tham gia BHXH tự nguyện để tích luỹ thời gian hưởng lương hưu. Tham gia BHXH giúp chủ hộ có lương hưu, chế độ thai sản, tử tuất – những quyền lợi trước đây chỉ người làm công ăn lương mới có.

Góc nhìn của luật sư

Rủi ro lớn nhất của hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi không phải là số thuế phải nộp, mà là khai sai do không có sổ sách rồi bị truy thu, phạt khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu ngân hàng, sàn thương mại điện tử. Hộ kinh doanh có doanh thu lớn nên cân nhắc chuyển đổi lên doanh nghiệp để hưởng chính sách hỗ trợ và quản trị bài bản hơn. Luật Tân Kim Hải tư vấn chuyển đổi hộ kinh doanh, giải trình với cơ quan thuế và xử lý khiếu nại quyết định truy thu, xử phạt.